หนังสืออนุสรณืงานศพที่เราคุ้นเคยคือ หนังสือสวดมนต์ ฉบับพระนางเจ้าสุนันทาฯ หรือพระนางเรือล่ม ที่เชื่อกันว่าป็นหนังสืออนุสรณ์งานศพเล่มแรก ซึ่งรู้กันดีว่าเล่มนี้เป็นหนังสือเจ้า !...แล้วของสามัญชนคนธรรมดาล่ะ มีบ้างหรือไม่ ? บทความนี้จะแนะนำหนังสืออนุสรณ์งานศพของสามัญชนเล่มแรกเท่าที่พบให้ได้รู้จักกันครับ

ครั้งหนึ่งผู้เขียนได้เก็บเรื่องนิราศปากลัดซึ่งเป็นผลงานชิ้นแรก ๆ ของคุณหญิงเขื่อนเพ็ชร์เสนา( ส้มจีน) มาเล่าให้ฟังว่าเป็นนิราศเรื่องแรกที่ผู้หญิงแต่งครั้งนั้น มีผู้แสดงความเห็นหลายท่าน มาครั้งนี้ สยามบรรณาคมบังเอิญได้หนังสือรวมบทประพันธ์ของคุณหญิงเขื่อนเพ็ชร์เสนา (ส้มจีน) มาอีก ผู้ที่ได้ มาเล่าด้วยความภูมิใจว่า “ เป็นความโชคดีอย่างยิ่ง ผมได้มาโดยบังเอิญจริงๆ ยังกับท่านจะรู้ว่าเราต้องการเผยแพร่ผลงานของท่านให้รู้จักแพร่หลาย ”...

เราพยายามจัดลำดับสายสกุลต่าง ๆ เอาไว้โดยเรียงลำดับตามตัวอักษรตั้งแต่ ก - ฮ และ A - Z ( กรณีเป็นชาวต่างชาติ ) โดยจัดระบบข้อมูลด้วยโปรแกรมที่เขียนขึ้นเฉพาะกิจ ซึ่งท่านสามารถสืบค้นและช่วยกันเพิ่มเติมได้ตลอดเวลา

ในจำนวนหนังสืออนุสรณ์งานศพที่มีอยู่มากมายเกือบจะเท่ากับจำนวนผู้วายชนม์ เราได้พยายามคัดสรรหนังสืออนุสรณ์งานศพของบุคคลสำคัญมาให้ท่านได้ระลึกถึง หนังสือเหล่านี้หาดูได้ยาก หวังว่านิทรรศการเล็ก ๆ นี้ คงจะพอทำให้ท่านเพลิดเพลินจากการชมบ้าง

มีผู้วายชนม์ไม่กี่คนนักที่มีโอกาสทำหนังสืออนุสรณ์งานศพของตนเองก่อนตายไป " นายเงิน " มิตรคนหนึ่งของ เทียนวรรณ ( หรือ ต.ว.ส. วรรณาโภ นักปราชญ์ใหญ่แห่งยุค ) คือหนึ่งในนั้น ท่านมีความรู้ทางพุทธธรรมดีมากคนหนึ่ง แม้จะไม่ค่อยมีคนรู้จักกันนัก นายเงินเขียนหนังสือของท่าน แล้ว เทียนวรรณ ก็วิจารณ์ให้ เล่มนี้พิมพ์ไว้ 1,000 เล่ม เมื่อ ร.ศ. 128 แจกใน พ.ศ. 2460...

ขุนพันธรักษ์ราชเดช นายตำรวจปักษ์ใต้นายอุโฆษท่านนี้ ทุกคนรู้จักท่านพอ ๆ กับที่รู้จักองค์จตุคามรามเทพ ยามเมื่อมีชีวิตอยู่ ท่านได้บำเพ็ญคุณงามความดีไว้มากมาย ยามที่ท่านวายชนม์ ชื่อเสียงของท่านกลับยิ่งขจรขจาย หนังสืออนุสรณ์งานศพของท่านไม่พอแจกที่เมืองนครฯ  ทำไม ? มีอะไรที่น่าสนใจในนั้น ? ไปดูกัน....

งานทุกอย่างย่อมต้องเกิดจากความคิดตรึกตรองก่อนเสมอ เว็บไซต์นี้ก็เกิดจากความคิด บทความนี้จะชี้ให้เห็นถึงความคิดพื้นฐานที่เป็นรากแก้วของการดำเนินงาน และทิศทางของเรา หากท่านได้อ่านแล้ว ต้องการเสนอแนะอย่างใด หากเราทำได้ก็ยินดีครับ

" หนังสืออนุสรณ์งานศพ " น่าจะมีเฉพาะในเมืองไทยเท่านั้น ! หากเราไม่ย้อนกลับไปดูประวัติการพิมพ์หนังสืออนุสรณ์งานศพในอดีตของเราแล้ว เราก็ไม่อาจเข้าใจปัจจุบัน และคาดการณ์ถึงอนาคตของหนังสือประเภทนี้ได้เลย เพราะการกำเนิดขึ้นในอดีตย่อมมีปัจจัยบางประการ ปัจจัยนี้น่าสนใจและเป็นเหตุของการดำรงอยู่ในปัจจุบัน และพัฒนาการอันน่าสนใจในอนาคต บทความนี้จะแสดงให้ท่านเห็นพัฒนาการตั้งแต่กำเนิดของหนังสือประเภทนี้จนถึงปัจจุบัน เท่าที่เราสามารถค้นหามาได้  ท่านใดต้องการเพิ่มเติม แก้ไข เชิญครับ

บทความนี้ต้องการชี้ชวนท่านไปสัมผัสมิติในด้าน คุณค่า และ สุนทรียะ ของหนังสืออนุสรณ์งานศพทุกแง่มุมเท่าที่จะหาพบ ท่านมองเห็นแง่มุมใดที่ลึกลงไปกว่านี้ หรือแง่มุมอื่นที่เรามองไม่เห็นนอกจากนี้ ขอเชิญเล่าให้เราฟังบ้างนะครับ 

การสำรวจสถานภาพของหนังสืออนุสรณ์งานศพในฐานะที่เป็นหมวดใหญ่และมีความสำคัญตลอดมาในวงการหนังสือเก่า หนังหนังสือหายากนั้นมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เพราะหากเราจะพัฒนาวงการนี้ไปในอนาคตได้ จำเป็นต้องรู้จักตัวเองให้ชัดเจนเสียก่อน การรู้จักตัวเองก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะรู้จักหมวดหนังสือประเภทนี้ที่มีใหญ่ที่สุดในวงการไปได้ ลองเข้ามาทำความรู้จักกันนะครับ